Okusoomoozebwa okukulu okw’obusannyalazo-Hardened Crystal Oscillators: Mu-Okwekenenya mu buziba bwa dozi ya Ionizing yonna n’ebikosa ekintu kimu-Event
Okulaba: Obulung’amu bwa Crystal Oscillators mu mbeera z’obusannyalazo
Nga "okukuba kw'omutima" kw'ensengekera z'obusannyalazo, ebiwujjo bya kirisitaalo byolekagana n'okusoomoozebwa okw'enjawulo mu mbeera z'obusannyalazo obw'amaanyi-. Omusingi gwazo gulimu ebiwujjo bya piezoelectric ne precision oscillation circuits, ebiddamu emisinde nga biyita mu nkola ez’enjawulo, naye okuddamu kwombi ku nkomerero kweyolekera muokutebenkera kwa frequency, ekiraga omulimu omukulu. Ebikosa emisinde okusinga byawulwamu ebika bibiri:ekikolwa kya ddoozi ya ionizing (TID) yonnaekyo kireeta okuvunda mpolampola, eraekintu ekimu-ekikolwa ekibaawo (SEE) .ekyo kivaako okulemererwa okw’amangu.
Ekitundu 1: Total Ionizing Dose Effect – "Okukaddiwa okutambula obutasalako" kwa Crystal Oscillators
1.1 Okwonoonebwa okw’okukuŋŋaanyizibwa ku Kiristaalo Yennyini
Ekikolwa kya ddoozi ya ionizing yonna kiva ku kukuŋŋaanyizibwa kw’amasoboza wansi w’okubeera mu bbanga eddene-okubeera mu butangaavu obuyitibwa ionizing radiation, ekivaako ebika bibiri ebikulu eby’okwonooneka ku kirisitaalo za quartz:
Okutondebwa kw’obulema bwa Lattice okugenda mu maaso
Emisinde gireeta okwonooneka kw’okusengulwa munda mu kirisitaalo, ne gisengula atomu okuva mu bifo byabwe ebya lattice
Ebikyamu nga ebifo ebikalu ne atomu ez’omu makkati bikuŋŋaanyizibwa okumala ekiseera
Ebikyamu bino bikyusa obutakyukakyuka bwa kirisitaalo (elastic constants) n’ebikolwa by’okutikka amasasi
Ebikosa obutereevu:enkyukakyuka ya frequency ya resonant mu nkolaneokukyusakyusa kwa frequency-temperature characteristic curve
Okukung’aanya kwa Charge ku Surfaces ne Interfaces
Ionizing radiation ekola charges ezitakyukakyuka ku crystal surfaces ne electrode interfaces
Okukuŋŋaanyizibwa kwa chajingi kukyusa embeera z’ensalosalo z’oludda lwa kirisitaalo
Okwongera okufiirwa n’okusaasaana kw’okusaasaana kw’amayengo g’amaloboozi
Ebikosa obutereevu:okukendeeza ku nsonga y’omutindo (omuwendo gwa Q) .neokwonooneka kw’oluyoogaano lwa phase
1.2 Ebikosa ebigenda mu maaso ku nkulungo z’okuwuguka
Ebitundu ebikola n’ebitakola mu nkulungo z’okuwuguka bikendeera n’okukuŋŋaanyizibwa kwa ddoozi:
Parameter Drift y'Ebyuma Ebikola
Systematic drift ya MOSFET threshold voltage, okukyusa ekifo kya bias (bias point) ya circuit y’okuwuguka
Okukendeera mu transconductance ya transistor, ekivaako okukendeera kwa loop gain margin
Ebikosa obutereevu:obuzibu mu kutandikawo emirimu, okukendeeza ku amplitude y’ebifulumizibwa, neoscillation stop mu mbeera ez’amaanyi
Okweyongera okw’ekitalo mu Kasannyalazo k’okukulukuta
Ebisannyalazo ebikwatiddwa okisayidi-bireeta okweyongera kw’akasannyalazo akakulukuta mu nkulungo za PN n’emiryango
Okulinnya okw’amaanyi mu nkozesa y’amaanyi agatali gakyukakyuka (static power consumption) mu circuit
Okwongera mu maloboozi g’ebbugumu n’okukendeera kw’omutindo gw’amaloboozi ga phase
Ebikosa obutereevu:amaanyi agakozesebwa okusukka ku biragironeobugulumivu bw’amaloboozi wansi
Enkyukakyuka mu Parameter mu Feedback Networks
Radiation-sensitive parameters za load capacitors ne resistors zikyuka
Ekyusa embeera z’okukyusakyusa phase (phase shift) za oscillator
Ebikosa obutereevu:okuva mu firikwensi wakatineokukendeera kw’obuwanvu bw’okutuunya
Ekitundu 2: Single-Event Effect – "Okulumbibwa omutima okw'amangu" okwa Crystal Oscillators
2.1 Ebikosa obutereevu ku Yuniti za Kiristaalo
Okwonoonebwa kw’okusengulwa okw’ekiseera ekitono
Ekitundu kimu eky’amasoboza amangi-(ion enzito oba pulotoni ow’amasoboza amangi-) kiyingira mu kirisitaalo
Akola okwonooneka kwa lattice okw’ekitundu okuyita mu nkola y’obutundutundu
Kireeta enkyukakyuka mu situleesi ey’ekiseera mu kitundu
Ebikosa obutereevu:okubuuka kwa frequency mu kaseera ako, ekiyinza okuddamu okutereera ekitundu oluvannyuma
Effect y’okutereka omusango
Obutoffaali buteeka emisanvu munda mu kirisitaalo, ne bukola ekifo ky’amasannyalaze ekiyitawo
Ekyusibwa okufuuka okunyigirizibwa okw’ebyuma okw’ekiseera okuyita mu nkola ya piezoelectric
Ebikosa obutereevu:okubuuka mu mutendera (phase jump).neokwonooneka okw’amaanyi okw’obutebenkevu bwa frequency obw’ekiseera ekitono-
2.2 Okuyingirira okw’amangu mu nkulungo z’okuwuguka
Single-Event Transient (SET) mu Nkulungirivu za Analog
Obutundutundu bw’amasoboza amangi-bukuba ekiyungo kya amplifier oba bias circuit ku musingi gwa oscillator
Okukola ‘transient current pulses’ ku layini z’amasannyalaze oba layini za siginiini
Obugazi bwa pulse buva ku makumi ga picoseconds okutuuka ku microseconds eziwerako
Ebikosa obutereevu:
Superimposed instantaneous glitches ku nkula y’amayengo agafuluma
Okusalako okw’amangu okw’okugenda mu maaso kwa phase
Okufiirwa okuyinza okubaawo kwa phase-locked loop (PLL) okwa lock oba clock synchronization okulemererwa
Single-Event Upset (SEU) mu Logic y'okufuga
Okukyusakyusa bit kubaawo mu bitundu ebifuga digito (okugeza, registers z’okutuunya frequency, ebigambo ebifuga mode) .
Ensengeka z'okusengeka zikyusibwa mu ngeri etasuubirwa
Ebikosa obutereevu:
Frequency y’okufulumya ebuuka okutuuka ku muwendo omukyamu
Okukyusakyusa mu ngeri etaali ya bulijjo mu ngeri y’emirimu
Kiyinza okwetaagisa okuddamu okusengeka okuzzaawo emirimu
Ebiva mu katyabaga olw'okukwata ekintu kimu-Event Latchup (SEL) .
Ensengekera za PNPN ez’ebiwuka zisindikibwa, ne zikola ekkubo eddene erya kasasiro
Current yeeyongera nnyo (eyinza okusukka emirundi 100 ku muwendo ogwa bulijjo)
Ebikosa obutereevu:
Okulemererwa okujjuvu kw’emirimu gya circuit
Okudduka okw’ebbugumu kuyinza okuvaako okwonooneka okw’olubeerera
Okuvuga obugaali bw’amasannyalaze kikakatako okusobola okudda engulu
Ekitundu 3: Enkola ez’enjawulo ez’obukuumi ku Crystal Oscillators
3.1 Ebipimo eby’enjawulo ku Total Ionizing Dose Effect
Okulonda Ebikozesebwa mu Kiristaayo mu ngeri Ennungi
Twala obusannyalazo-obutafaali obukaluba: okugeza, SC-okusala kwa kkooti eraga okuziyiza emisinde okulungi okusinga AT-okusala kwa kkooti
Obukodyo obw’enjawulo obw’okulongoosa: okubugumya haidrojeni n’enkola endala okukendeeza ku bulema bwa kirisitaalo obusooka
Okunoonyereza ku bintu ebipya: ebintu ebirala nga lithium niobate phosphate (LNB) biraga omulimu ogw’oku ntikko mu bbandi za frequency ezimu
Design ya Circuit Enkaluba
Kozesa ebyuma bya semikondokita ebikoleddwa n’enkola ezikaluba mu masanyalaze-
Dizayini redundant bias circuits okusobola okusasula otomatika threshold voltage drift
Teeka mu nkola enteekateeka y’okugumiikiriza okukakasa nti ekola mu ngeri eya bulijjo mu bbanga lya parameter drift
Muteekemu okulondoola akasannyalazo akakulukuta n’okuliyirira circuits
Okulongoosa Enzimba y’Ebizimbe
Okulongoosa okupakinga kwa kirisitaalo okukendeeza ku nkozesa y’ebintu ebikwatagana n’obusannyalazo-
Okulongoosa dizayini y’obusannyalazo n’enkola z’okuyunga okukendeeza ku kukuŋŋaanyizibwa kw’obusannyalazo mu nsengekera
Siiga ebizigo eby’enjawulo okukendeeza ku bikolwa eby’okungulu
3.2 Ebigonjoola eby’enjawulo ku bikolwa by’ekintu kimu-Ekibaddewo
Ebizimbe-Obukuumi bwa Circuit obw'omutendera
Teeka mu nkola circuits z’okusengejja n’okusengejja (hysteresis circuits) mu makubo agakulu aga analog
Twala triple modular redundancy (TMR) n’okuzza obuggya buli luvannyuma lwa kiseera ku bitundu ebifuga digito
Dizayini enkola z’okuzuula amangu n’okuzzaawo
Kozesa enkoodi y'okuzuula n'okutereeza ensobi (EDAC) okukuuma data y'okusengeka
Okulongoosa Enteekateeka y’Ensengeka
Okwongerako empeta z’abakuumi okwetooloola ennyiriri ezikwatagana
Twala ensengeka ya bulijjo-centroid okukendeeza ku bikolwa bya gradient
Okulongoosa emikutu gy’okusaasaanya amasannyalaze okukendeeza ku buzibu bwa latchup
Kozesa sayizi z’ebyuma ennene ku transistors ezikulu okwongera ku charge enkulu
Enkola-Enkola z'okukendeeza ku mutindo
Dizayini enzimba ya multi-oscillator etali ya mugaso ewagira okukyusakyusa okw'ebbugumu
Teeka mu nkola okulondoola emirundi egy'ekiseera ekituufu-n'okuzuula obutali bumativu
Okukola enkola ezikwatagana (adaptive algorithms) okuzuula n’okuliyirira ebiva mu kiseera ekitono
Okukola ku-obukodyo bw'okuddaabiriza enzirukanya, omuli okuddamu okulongoosa parameter n'okuzzaawo ensobi
3.3 Ebyetaago eby’enjawulo eby’okugezesa n’okukakasa
Enkola z’okugezesa obusannyalazo ku Crystal Oscillators
Okulondoola okw’ekiseera ekiwanvu-okutebenkera kwa frequency: okwekenneenya emitendera gy’okuvunda wansi w’ekikolwa kya ddoozi ya ionizing yonna
Okupima ebiseera ebituufu-eby’amaloboozi ga phase: okuzuula ebifaananyi eby’engeri z’ebikolwa eby’ekiseera
Mu-okugezesa ebikondo: koppa ebikosa ebituufu eby'ebikolwa by'ekintu kimu-ekibaawo
Okugezesa obulamu mu bwangu: lagula obwesigwa obw'ekiseera ekiwanvu-
Ebikulu Ebitunuuliddwa mu Kugezesa
Enkolagana curve wakati wa frequency offset ne total ionizing dose
Engeri y’enjawulo mu spektrum y’amaloboozi ga phase
Okukendeera kw’obudde bw’okutandika n’obudde bw’okutebenkeza
Obusobozi okukuuma obulungi bw’enkula y’amayengo agafuluma
Okumaliriza: A Systems Engineering of Balance and Optimization
Okukaluba kw’obusannyalazo (radiation hardening) kwa crystal oscillators ye yinginiya w’ensengekera eyeetaaga okusuubula-offs mu mitendera mingi:
Enzikiriziganya Wakati w’Ebikozesebwa n’Enkola
Trade-off wakati w’obuziyiza bw’obusannyalazo bw’ebintu bya kirisitaalo n’okutebenkera kwa frequency
Enzikiriziganya wakati w’eddaala ly’okukaluba kw’enkola za semikondokita okusinziira ku nkozesa y’amaanyi n’embiro
Okusuubula-offs mu Circuit Design
Enzikiriziganya wakati w’okulongoosa obwesigwa okuva mu kukuuma okukendeeza ku bungi n’okwongera ku buzibu n’okukozesa amaanyi
Trade-off wakati w'amaanyi g'ebipimo by'obukuumi n'ebiziyiza omuwendo n'obunene
Okulongoosa Enzimba y’Enkola
Enteekateeka y'okukolagana ey'obukuumi obw'emitendera mingi-
Hardware-software integrated ensobi-obukodyo bw'okugumiikiriza
Okugatta okulondoola ku yintaneeti n’okutereeza embeera
Mu nkomerero, obuwanguzi bwa radiation-hardened crystal oscillator design yeesigamye ku kutegeera okutuufu okw’embeera y’okukozesa entongole, awamu n’okulowooza mu bujjuvu ku nkola, obwesigwa, n’omuwendo. Olw’okukulaakulanya ebintu ebipya, enkola ez’omulembe, n’enkola ez’amagezi ez’okuliyirira, omulimu gw’ebiwujjo bya kirisitaalo mu mbeera z’obusannyalazo obusukkiridde gujja kwongera okunywezebwa, okuwa omusingi omunywevu ennyo ogw’okujuliza obudde ku nnimiro ez’obwesigwa obw’amaanyi-nga okunoonyereza mu bwengula obuwanvu n’okukozesa amaanyi ga nukiriya.
Okwekenenya kuno okugendereddwamu n'enkola z'obukuumi zikakasa nti "okukuba kw'omutima" kw'enkola eno kusigala nga kunywevu era nga kwesigika ne mu mbeera z'obusannyalazo obuzibu ennyo.
